Zmieniające się przepisy prawne i podatkowe, rosnące obciążenia i znaczący wzrost kosztów prowadzenia działalności gospodarczej sprawiają, że coraz więcej osób decyduje się na prowadzenie działalności nierejestrowanej, która jest znacznie mniej kosztowna.
Dla lepszego zrozumienia istoty działalności nierejestrowanej zacznijmy od początku.
📖Co to jest działalność gospodarcza?
Zgodnie z obowiązującymi regulacjami, przychody osiągane w ramach działalności zarobkowej, która jest prowadzona we własnym imieniu, w sposób zorganizowany i ciągły, uznawane są za pochodzące z działalności gospodarczej. Uznanie podatnika za przedsiębiorcę wiąże się z obowiązkami rejestracyjnymi (złożenie wniosku do CEiDG, urzędu skarbowego, ZUS, GUS), ewidencyjnymi (prowadzenie Księgi Przychodów i Rozchodów) oraz zobowiązaniami publicznoprawnymi (konieczność opłacania składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne).
Na czym polega działalność nierejestrowana?
Przepisy ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo Przedsiębiorców (czyli tzw. Konstytucja Biznesu) przewidują udogodnienie dla części podatników, którzy podejmują czynności stanowiące przejaw prowadzenia działalności gospodarczej w niewielkim rozmiarze. Przychody osoby fizycznej spełniającej kryteria kwalifikujące ją jako przedsiębiorcę (podejmowanie działalności zarobkowej w sposób zorganizowany, ciągły i we własnym imieniu) nie będą kwalifikowane jako pochodzące z działalności gospodarczej pod warunkiem, że:
- podatnik nie prowadził działalności gospodarczej przez ostatnie 60 miesięcy oraz
- kwota przychodów osiąganych z tego tytułu nie przekracza 75% wartości minimalnego wynagrodzenia za pracę.
W takiej sytuacji, aktywność zarobkowa podatnika, która normalnie zostałaby uznana za prowadzenie działalności gospodarczej będzie kwalifikowana jako działalność nierejestrowana.
💰Opodatkowanie i limity
Przychody osiągane z działalności nierejestrowanej mogą być opodatkowane wyłącznie na zasadach ogólnych (skala podatkowa) i nie podlegają obowiązkowym składkom na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne.
Obowiązujące przepisy nie określają maksymalnego okresu prowadzenia działalności nierejestrowanej.
Należy jednak podkreślić, że działalność w tej formie można prowadzić póki podatnik nie przekroczy kwoty wynoszącej 75% minimalnego wynagrodzenia za pracę. Mając na uwadze, że najniższa krajowa w 2025 r. została podwyższona do wysokości 4666 zł brutto, miesięczny przychód z działalności nierejestrowanej nie może wynieść więcej niż 3499,50 zł.
Kto może prowadzić działalność nierejestrowaną?
Działalność nierejestrowaną mogą prowadzić wyłącznie osoby fizyczne podejmujące te czynności w sposób samodzielny. Oznacza to, że wspólnicy spółek cywilnych lub spółek handlowych nie będą mogły skorzystać z tej formy działalności.
Przychód z działalności nierejestrowanej jest ustalany w analogiczny sposób jak w przypadku działalności gospodarczej. Do miesięcznego limitu obowiązującego w 2025 r. zaliczają się kwoty należne, choćby nie zostały faktycznie otrzymane przez podatnika (nie doszło do otrzymania płatności za świadczone usługi bądź dostarczone towary).
Z chwilą, w której doszło do przekroczenia wskazanego limitu należy w ciągu 7 dni dokonać rejestracji działalności gospodarczej w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej.
📌Obowiązki w działalności nierejestrowanej
Prowadzenie działalności nierejestrowanej nie wiąże się z jakimikolwiek wymogami rejestracyjnymi/zgłoszeniowymi. Należy jednak pamiętać, że
- podatnik ma obowiązek odprowadzania zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych do 20. dnia każdego miesiąca następującego po miesiącu, w którym został osiągnięty przychód.
- od momentu podjęcia działalności nierejestrowanej podatnik powinien:
- prowadzić uproszczoną ewidencję sprzedaży;
- przestrzegać praw konsumentów;
- wystawiać faktury lub rachunki na żądanie kupującego.
Pomimo braku rejestracji działalności nieewidencjonowanej w CEiDG, na gruncie Kodeksu Cywilnego osoba ją prowadząca pozostaje przedsiębiorcą. Konsekwencją przyjętej klasyfikacji jest podleganie szeregu regulacji dotyczących relacji z konsumentem – przykładowo dotyczy to obowiązków związanych z reklamacją, zwrotem czy naprawą. Dotyczy to również prawa konsumenta do odstąpienia w terminie 14 dni od umowy zawartej na odległość.
Poza wymienionymi powyżej obowiązkami, podatnik zobowiązany jest również do wykazania przychodów z działalności nierejestrowanej na formularzu PIT-36 składanym w roku następującym po roku podatkowym, w którym doszło do osiągnięcia przychodu z tego tytułu.
Zalety i ograniczenia
Bez wątpienia kluczową zaletą prowadzenia działalności nieewidencjonowanej jest zwolnienie z większości obowiązków ewidencyjnych oraz obciążeń fiskalnych towarzyszących tradycyjnej działalności gospodarczej. Osoby prowadzące „firmę na próbę” zostały zwolnione bowiem z konieczności odprowadzania składek na ubezpieczenia społeczne oraz składki zdrowotnej. Niemniej jednak pewne minimalne obowiązki podatnika działającego w takiej formie, należy wypełnić.
Podsumowanie
Od 2025 r. działalność nierejestrowana może być prowadzona przez osoby fizyczne, które w ostatnich 60 miesiącach nie miały zarejestrowanej firmy i których miesięczny przychód nie przekracza 75% minimalnego wynagrodzenia (w 2025 r. – 3499,50 zł). Ta forma pozwala uniknąć składek ZUS i większości formalności, ale nakłada obowiązki podatkowe, m.in. prowadzenie ewidencji sprzedaży, przestrzeganie praw konsumentów i rozliczenie przychodu w PIT-36. To rozwiązanie szczególnie korzystne dla osób testujących pomysł na biznes przed pełną rejestracją działalności gospodarczej.