Prezydencki projekt określany hasłem „PIT Zero. Rodzina na plus” trafił do Sejmu jako propozycja dużej preferencji podatkowej dla rodzin wychowujących co najmniej dwoje dzieci. Przekaz medialny jest prosty: rodziny 2+2 miałyby w praktyce nie płacić PIT do określonego poziomu dochodów. Diabeł, jak zwykle w podatkach, tkwi jednak w szczegółach.
Projekt nie wprowadza odrębnego zwolnienia „PIT 0” w klasycznym znaczeniu. Opiera się na przebudowie skali podatkowej i znaczącym podwyższeniu kwoty zmniejszającej podatek – ale wyłącznie dla określonej grupy podatników. Równocześnie jest to wciąż projekt ustawy, który nie przeszedł całej ścieżki legislacyjnej i nie obowiązuje.
Żeby realnie ocenić skutki tej propozycji, trzeba oddzielić hasła od literalnych zapisów projektu oraz osadzić je w kontekście obecnych ulg, finansów publicznych i harmonogramu wejścia w życie.
🧾 Mechanizm „PIT Zero” – nie zwolnienie, lecz zmiana skali podatkowej
Rdzeniem projektu jest zmiana art. 27 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych. Projekt przewiduje, że:
- próg podatkowy zostaje oparty o kwotę 140 000 zł, a
- stawka 32% ma mieć zastosowanie do nadwyżki ponad tę kwotę.
Kluczowe znaczenie ma jednak dodatkowy element adresowany wyłącznie do rodzin wychowujących co najmniej dwoje dzieci. Dla tej grupy podatników projekt wprowadza podwyższoną kwotę zmniejszającą podatek w wysokości 16 800 zł, zamiast obecnych 3 600 zł.
W praktyce taki mechanizm daje efekt bardzo wysokiej „kwoty wolnej” – w okolicach 140 tys. zł podstawy opodatkowania – ale tylko dla podatników spełniających warunki rodzinne. To właśnie stąd bierze się komunikacyjne uproszczenie w postaci hasła „zerowy PIT”.
W treści projektu ustawy nie wprowadzono limitu dochodów „280 tys. zł na rodzinę” jako warunku skorzystania z preferencji. Jedynym kryterium dochodowym wyłączającym prawo do zastosowania podwyższonej kwoty zmniejszającej podatek jest obowiązek zapłaty daniny solidarnościowej, o którym mowa w projektowanym art. 27 ust. 1ab ustawy o PIT.
Pojawiająca się w debacie publicznej kwota „280 tys. zł” jest skrótem myślowym odnoszącym się do faktu, że preferencja działa na poziomie podatnika, a nie literalnym limitem zapisanym w projekcie.
W tym sensie projekt wpisuje się w szerszą debatę o ulgach podatkowych dla rodzin 2026, ale robi to poprzez modyfikację skali PIT, a nie przez klasyczne zwolnienie podatkowe.
👶 Kto jest „dzieckiem” w projekcie i jakie są wyłączenia
O tym, czy podatnik w ogóle może skorzystać z projektowanej preferencji, decyduje nie tylko wysokość dochodów, lecz także status dzieci.
Projekt przewiduje, że do wymaganej liczby dzieci wlicza się:
- dzieci małoletnie (do ukończenia 18. roku życia),
- dzieci pełnoletnie otrzymujące zasiłek (dodatek) pielęgnacyjny lub rentę socjalną – bez względu na wiek,
- dzieci pełnoletnie do ukończenia 25. roku życia, jeżeli nadal się uczą.
Jednocześnie wprost wskazano wyłączenia. Do liczby dzieci nie wlicza się:
- dzieci umieszczonych na podstawie orzeczenia sądu w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie,
- dzieci pozostających w związku małżeńskim.
Projekt w tym zakresie odwołuje się do konstrukcji znanych już z obecnych ulg prorodzinnych, ale precyzuje warunki w sposób, który w praktyce będzie wymagał każdorazowej weryfikacji stanu faktycznego.
📊 Skala podatkowa, a nie liniówka – kto z „PIT Zero” wypada poza nawias
Projektowana preferencja jest ściśle związana ze skalą podatkową. Oznacza to, że podatnicy rozliczający się według podatku liniowego – a więc znacząca część przedsiębiorców – nie korzystają z niej bezpośrednio, ponieważ nie rozliczają się według art. 27 ustawy o PIT.
W praktyce „PIT Zero. Rodzina na plus” jest więc najbardziej atrakcyjny dla gospodarstw domowych, w których:
- dochody pochodzą z pracy lub działalności opodatkowanej skalą,
- poziom dochodów jest relatywnie wysoki, ale mieści się w projektowanych widełkach.
To właśnie w tym miejscu pojawia się jeden z głównych zarzutów krytyków projektu – regresywność rozwiązania. Im wyższy dochód w obrębie skali, tym większa realna korzyść w złotówkach. Rodziny o niskich dochodach, które już dziś w niewielkim stopniu płacą PIT, mogą tej zmiany w ogóle nie odczuć.
🗓️ Terminy: 1 stycznia 2026 r. w projekcie, rozliczenie dopiero w 2027 r.
Jednym z najczęściej pomijanych elementów debaty jest czasowy zakres obowiązywania projektowanych zmian. Projekt przewiduje, że nowe przepisy mają mieć zastosowanie do przychodów uzyskanych od 1 stycznia 2026 r.
To oznacza, że nawet w przypadku uchwalenia ustawy:
- preferencja nie dotyczyłaby rozliczenia PIT za 2025 r., składanego w 2026 r.,
- pierwszy pełny efekt byłby widoczny dopiero w rozliczeniu składanym w 2027 r. (za 2026 r.).
Projekt przewiduje co do zasady wejście w życie 1 stycznia 2026 r., przy czym część przepisów dotyczących sankcji i zmian w VAT ma obowiązywać w innym terminie, po upływie określonego czasu od ogłoszenia. To pokazuje, że autorzy próbują zsynchronizować ulgę z instrumentami dochodowymi po stronie państwa.
💰 Finansowanie i „pancerz podatkowy”: VAT, CIT i nowe obowiązki kontrolne
Projekt nie ogranicza się do zmian w PIT. Jako źródło finansowania ubytku dochodów budżetowych wskazuje pakiet rozwiązań uszczelniających w innych ustawach podatkowych.
W Ordynacji podatkowej przewidziano podwyższenie stawki dodatkowej sankcji pieniężnej z 10% do 20% w wybranych przypadkach doszacowania dochodu lub zmniejszenia straty, co ma zwiększać ryzyko finansowe agresywnych praktyk podatkowych.
W ustawie o CIT projekt rozszerza zakres danych publikowanych o największych podatnikach, obejmując m.in. wybrane kategorie transakcji kontrolowanych, kojarzonych z przerzucaniem dochodów do innych jurysdykcji. Pojawia się też obowiązek przygotowywania i udostępniania szczegółowych raportów dotyczących wpływów z CIT i VAT.
W VAT projekt zakłada dalsze rozszerzanie mechanizmu podzielonej płatności oraz zmiany w załącznikach obejmujących określone towary i usługi. Najbardziej kontrowersyjny jest jednak zapis dotyczący kontroli: podatnicy CIT, których średnioroczne przychody z ostatnich trzech lat przekraczają 5 mld zł, mieliby podlegać kontroli w obszarze cen transferowych nie rzadziej niż raz na trzy lata.
Koszt projektu: 14 mld zł czy 30 mld zł rocznie
W debacie publicznej funkcjonują rozbieżne szacunki kosztów. Z jednej strony pojawiają się wyliczenia mówiące o ubytku wpływów rzędu 13–14 mld zł rocznie, z drugiej – kwoty sięgające 30 mld zł.
Różnice wynikają m.in. z odmiennych założeń co do:
- zachowań podatników,
- zmian form opodatkowania,
- skali korzystania z preferencji,
- praktyki interpretacyjnej przy pełnoletnich dzieciach uczących się.
Dodatkowym kontekstem jest procedura nadmiernego deficytu na poziomie UE i ograniczenia dynamiki wydatków publicznych w kolejnych latach.
Obowiązujące dziś ulgi na dzieci – punkt odniesienia dla projektu
Projekt „PIT Zero. Rodzina na plus” nie zastępuje obecnych ulg, lecz nakłada się na już istniejący system.
Aktualnie ulga prorodzinna rozliczana w PIT/O wynosi:
- 1 112,04 zł rocznie na pierwsze i drugie dziecko,
- 2 000,04 zł na trzecie,
- 2 700 zł na czwarte i kolejne.
Przy jednym dziecku obowiązują limity dochodowe (112 tys. zł lub 56 tys. zł), przy dwójce i większej liczbie dzieci – już nie. Dodatkowo funkcjonuje ulga 4+, polegająca na zwolnieniu przychodów z PIT do 85 528 zł rocznie na osobę.
System ulg jest więc już dziś warstwowy, a projektowana preferencja byłaby kolejnym elementem tej konstrukcji.
Wnioski
„PIT Zero. Rodzina na plus” nie jest prostym zwolnieniem podatkowym, lecz złożoną przebudową fragmentu systemu PIT, adresowaną do wąskiej grupy podatników. Projekt budzi realne zainteresowanie, ale też poważne wątpliwości – zarówno co do skutków fiskalnych, jak i sprawiedliwości rozkładu korzyści. Na obecnym etapie kluczowe jest jedno: to wciąż projekt, który nie obowiązuje i nie może być stosowany w bieżących rozliczeniach. Dopiero zakończenie procesu legislacyjnego pokaże, czy i w jakim kształcie stanie się elementem polskiego systemu podatkowego.