Zatrudnienie ucznia lub studenta na podstawie umowy zlecenia może być atrakcyjne zarówno dla zleceniodawcy, jak i dla samego zainteresowanego. Szczególnie wtedy, gdy spełnione są warunki pozwalające na całkowite zwolnienie z obowiązku opłacania składek ZUS, a dodatkowo — przy niskich dochodach — także z podatku dochodowego. Co ważne: te preferencje nie są automatyczne. Wymagają spełnienia określonych kryteriów. Przyjrzyjmy się im bliżej.
🧾 Kiedy uczeń lub student nie podlega składkom ZUS?
Zwolnienie z obowiązku opłacania składek ZUS przysługuje w przypadku zatrudnienia osoby na podstawie umowy zlecenia, która jednocześnie spełnia warunki uznania jej za ucznia lub studenta w rozumieniu przepisów ubezpieczeniowych. Kluczowe jest tutaj posiadanie statusu ucznia/studenta oraz jego wiek.
Kto jest uznawany za ucznia lub studenta?
Zgodnie z art. 6 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, uczniowie szkół ponadpodstawowych oraz studenci studiów pierwszego, drugiego stopnia lub jednolitych studiów magisterskich, którzy nie ukończyli 26. roku życia, są zwolnieni z obowiązku ubezpieczeń społecznych przy umowie zleceniu. Dotyczy to zarówno składek emerytalnych, rentowych, chorobowych, jak i zdrowotnych.
Aby zwolnienie miało zastosowanie, muszą być spełnione łącznie następujące warunki:
- zleceniobiorca ma status ucznia lub studenta,
- nie ukończył 26 lat,
- wykonuje pracę na podstawie umowy zlecenia (a nie np. umowy o dzieło czy umowy o pracę).
Dowody potwierdzające status ucznia/studenta
Zleceniodawca powinien uzyskać od zleceniobiorcy kopię aktualnej legitymacji szkolnej lub studenckiej albo zaświadczenie ze szkoły/uczelni, że osoba kontynuuje naukę. W razie wątpliwości, szczególnie w okresie wakacyjnym lub międzysemestralnym, warto poprosić o dokument potwierdzający kontynuowanie edukacji.
💼 Kiedy nie trzeba płacić podatku dochodowego?
Brak składek ZUS to jedno, ale równie interesująca jest możliwość braku konieczności odprowadzania zaliczki na podatek dochodowy. Dzieje się tak dzięki uldze dla młodych – tzw. uldze PIT-0 dla osób do 26. roku życia.
Na czym polega ulga dla młodych?
Zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 148 ustawy o PIT, od przychodów uzyskiwanych przez osoby do ukończenia 26. roku życia z tytułu m.in. umowy zlecenianie pobiera się podatku dochodowego, o ile łączny roczny dochód nie przekroczy kwoty 85 528 zł.
Zwolnieniem objęte są przychody z:
- stosunku pracy,
- stosunku służbowego,
- pracy nakładczej,
- umowy zlecenia (art. 13 pkt 8 ustawy o PIT).
Ulga nie obejmuje przychodów z umowy o dzieło, działalności gospodarczej czy kontraktów menedżerskich.
Czy trzeba składać jakiś wniosek?
Co do zasady — nie. Zleceniobiorca, który nie złoży oświadczenia o rezygnacji z ulgi, automatycznie korzysta ze zwolnienia. Jeśli jednak zleceniobiorca złoży oświadczenie, że chce, by zaliczki były pobierane, zleceniodawca ma obowiązek uwzględnić to w rozliczeniach.
🕵️♀️ Przykłady praktyczne
Przykład 1: Student na wakacjach
Magda ma 21 lat i studiuje dziennie na drugim roku prawa. W lipcu 2025 roku podpisuje umowę zlecenia z kancelarią prawną na kwotę 3000 zł brutto. Ponieważ:
- nie ukończyła 26 lat,
- ma status studentki,
- wykonuje pracę na podstawie umowy zlecenia,
— pracodawca nie opłaca za nią żadnych składek ZUS. Co więcej, jeśli Magda nie przekroczy w danym roku 85 528 zł przychodów z umów kwalifikujących się do ulgi PIT-0, nie zapłaci też podatku dochodowego.
Przykład 2: Uczeń technikum
Bartek ma 18 lat i jest uczniem technikum. W wakacje dorabia w lokalnym sklepie na podstawie umowy zlecenia. Otrzymuje wynagrodzenie 1500 zł miesięcznie. Bartek również nie podlega ZUS, a jego dochody nie przekraczają limitu zwolnienia z PIT — więc dostaje pełną kwotę brutto jako netto.
🧠 Na co trzeba uważać?
Chociaż zwolnienie z ZUS i podatku może wydawać się kuszące, to warto mieć na uwadze pewne pułapki.
1. Status ucznia lub studenta nie jest „wieczny”
Jeśli zleceniobiorca ukończy 26 lat – nawet w trakcie trwania umowy – traci prawo do ulgi PIT. Od kolejnego dnia po urodzinach zleceniodawca ma obowiązek naliczać zaliczki na podatek.
Podobnie: jeśli student ukończy naukę (np. uzyska absolutorium, przestanie być studentem z jakiegokolwiek powodu), traci prawo do zwolnienia z ZUS — nawet jeśli formalnie nie ukończył jeszcze 26 lat.
2. Umowy o dzieło nie dają tych samych przywilejów
Ulga ZUS dotyczy tylko umowy zlecenia. W przypadku umowy o dzieło student może być również zwolniony z ZUS, ale ulga PIT-0 nie obejmuje tej formy zatrudnienia. To częsty błąd.
3. Limit przychodów dla ulgi PIT-0
Jeśli w ciągu roku zleceniobiorca zarobi więcej niż 85 528 zł brutto, od nadwyżki należy naliczyć podatek. Ulga nie obejmuje całego dochodu, tylko jego część – do wskazanego limitu.
🔢 A co z kwotą wolną od podatku?
Warto pamiętać, że ulga PIT-0 dla osób do 26. roku życia nie wyklucza możliwości skorzystania z tzw. kwoty wolnej od podatku, która obecnie wynosi 30 000 zł rocznie. Mechanizm działa jednak sekwencyjnie, a nie równolegle.
Jak to wygląda w praktyce?
- Do kwoty 85 528 zł przychodu rocznie z umów zlecenia objętych ulgą PIT-0 — dochód jest całkowicie zwolniony z podatku.
- Po przekroczeniu tego limitu — kolejne dochody są już opodatkowane, ale można wówczas zastosować kwotę wolną (30 000 zł), która obniża należny podatek lub całkowicie go znosi.
- Jeśli zleceniobiorca nie korzystał wcześniej z kwoty wolnej (np. nie miał umowy o pracę), to ta część dochodu również może nie być opodatkowana, mimo przekroczenia progu ulgi PIT-0.
Przykład:
Zleceniobiorca zarabia w ciągu roku 100 000 zł brutto z tytułu umów zlecenia.
– Pierwsze 85 528 zł – objęte ulgą PIT-0 → bez podatku.
– Nadwyżka 14 472 zł – podlega opodatkowaniu, ale:
– Jeśli nie była jeszcze wykorzystana kwota wolna 30 000 zł, to również ta nadwyżka może nie być opodatkowana.
W efekcie – osoba może wciąż nie zapłacić podatku, nawet jeśli przekroczy limit ulgi PIT-0.
🧾 Jak rozliczyć taką umowę?
Jeśli zleceniodawca zatrudnia ucznia/studenta spełniającego warunki zwolnienia, nie odprowadza składek ZUS ani zaliczek na podatek dochodowy. Wypłacana kwota brutto = kwota netto. Niemniej jednak, ma obowiązek:
- sporządzić i przechować umowę zlecenia i oświadczenia do umowy (do celów ZUS i PIT),
- udokumentować status ucznia/studenta (legitymacja/zaświadczenie),
- wystawić informację roczną PIT-11, w której wykazuje zwolnienie na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 148 ustawy o PIT.
📎 Podsumowanie
Zatrudnienie ucznia lub studenta na podstawie umowy zlecenia, jeśli spełnione są określone warunki, może być wyjątkowo korzystne. Dzięki zwolnieniu z ZUS i możliwości zastosowania ulgi PIT-0:
- zleceniobiorca otrzymuje wyższe wynagrodzenie „na rękę”,
- zleceniodawca ponosi niższe koszty.
Jednak kluczowe jest rzetelne sprawdzenie statusu ucznia/studenta, bieżące monitorowanie wieku oraz dbałość o dokumentację. Bez tego można łatwo narazić się na korekty i dopłaty do ZUS czy urzędu skarbowego. Jeśli prowadzisz działalność i rozważasz zatrudnienie młodych pracowników, warto dokładnie zapoznać się z przepisami i skonsultować szczegóły z kadrową lub księgową. Taka współpraca może przynieść obopólne korzyści – pod warunkiem, że wszystko zostanie prawidłowo udokumentowane.